Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00266 004158 18753782 na godz. na dobę w sumie
Analiza i oceny funkcjonowania systemu dozoru elektronicznego w Polsce w latach 2013-2017 - ebook/pdf
Analiza i oceny funkcjonowania systemu dozoru elektronicznego w Polsce w latach 2013-2017 - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 208
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8198-517-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W książce w sposób kompleksowy i wielowymiarowy omówiono problematykę funkcjonowania w Polsce systemu dozoru elektronicznego [dalej: SDE].

Uwypuklając istniejący potencjał w bazującym na nowych technologiach SDE oraz znaczenie dla efektywności systemu penitencjarnego, autorzy publikacji odwołują się do wyników przeprowadzonych przez siebie badań, które obejmowały ilościowy oraz jakościowy wymiar SDE, przy uwzględnieniu interdyscyplinarnego podejścia, obejmującego perspektywę prawną oraz socjologiczną, odnoszącą się m.in. do kwestii efektywności i prawidłowości orzekania oraz wykonywania kar i środków karnych w SDE.

W trosce o przejrzystość i precyzyjność prezentacji materiału opracowanie podzielono na dwie główne części, z których pierwsza odnosi się do analizy funkcjonowania SDE w latach 2013–2017 (uwzględniając przy tym zarówno lata wcześniejsze, jak też obecny stan prawny), druga natomiast obejmuje analizę akt sądowych oraz dokumentacji w zakresie czynności podejmowanych przez podmioty współuczestniczące w dozorze elektronicznym. W podsumowaniu autorzy książki zawarli główne wnioski i rekomendacje dotyczące SDE, które mogą być szczególnie interesujące dla Czytelnika.

Publikacja przeznaczona jest w szczególności dla pracowników więziennictwa, kuratorów sądowych, sędziów, studentów prawa i dyscyplin pokrewnych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Założenia teoretyczne i metodologiczne § 1. Uwagi wstępne Znaczenie nowych rozwiązań technologicznych w penitencjarystyce oraz formach organizowania odbywania kary ma współcześnie – co wskazywano – charakter istotny i bezsprzeczny. Pozwalają one bowiem łączyć istotę kary, a dokładniej jej dotkliwość, z fundamentalnymi ideami i założeniami resocjali- zacji, które skłaniają do implementacji modeli reintegracji społecznej dla osa- dzonych, gdzie system dozoru elektronicznego [dalej: SDE], jawi się jako kom- plementarny w tym wymiarze. Umożliwia wszakże odbywanie kary w systemie wolnościowym, pozwalając na zachowanie dotychczasowej aktywności spo- łeczno-zawodowej skazanych. Rozwiązanie to w polskich warunkach należy określić jako świeże ze względu na niezbyt długą historię, lecz jednak o okre- ślonym, znaczącym potencjalne. Stąd też w niniejszej części publikacji skon- centrowano się na kilku fundamentalnych aspektach, pozwalających zakreślić rolę, sposób funkcjonowania i kierunki rozwoju tego systemu w rodzimym sys- temie penitencjarnym. Problematykę tę analizowano przede wszystkim przez zreferowanie obowiązującego stanu prawnego oraz zmian, jakie ustawodawca wprowadzał w tym zakresie, jak również przez odwołanie się do rzeczywistych danych ilościowych. Wykorzystano zatem w przeprowadzonej analizie dwie perspektywy metodologiczne. Podjęta została analiza formalno-dogmatyczna aktualnie obowiązujących aktów prawnych wyznaczających funkcjonowanie tego systemu w Polsce, a także dokonano historycznej, retrospektywnej ana- lizy sukcesywnie wprowadzanych zmian w tym zakresie. Ponadto przeprowa- dzono analizę uzasadnień projektów ustaw dotyczących SDE. Jednocześnie ukazano rolę w tym systemie służby więziennej, a także omówiono wykorzy- stywane rozwiązania technologiczne w ramach tego systemu. Odwołano się również do wtórnej analizy danych zastanych uzyskanych z Wydziału Staty- stycznej Informacji Zarządczej (Departamentu Strategii i Funduszy Europej- skich). Dane obejmowały lata 2011–2017, pozwalając na określenie rozwoju 3 Część pierwsza. System dozoru elektronicznego w Polsce... i funkcjonowania tego sektora w dłuższej perspektywie czasowej oraz na prze- strzeni ostatnich kilku lat, a dokładniej w latach 2013–2017. Analizę przepro- wadzono w czterech głównych wymiarach: po pierwsze, na podstawie liczby wpływających wniosków oraz wniosków rozpatrzonych; po drugie, podmio- tów występujących z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na odbycie kary po- zbawienia wolności w SDE; po trzecie, wniosków o warunkowe przedtermi- nowe zwolnienie i po czwarte wreszcie, liczby osób odbywających karę pozba- wienia wolności. § 2. Główne założenia metodologiczne Podstawowym celem tej części przeprowadzonych badań jest ukazanie spo- sobu funkcjonowania SDE w trzech głównych perspektywach, do których na- leżą: perspektywa prawna, administracyjna oraz statystyczna. Dążono zatem do każdorazowego ustalenia i określenia w czasie obowiązującego stanu praw- nego od momentu powstania SDE do chwili obecnej, ze szczególnym wska- zaniem okresu badawczego w latach 2013–2017. Starano się również wska- zać i przedstawić osiągnięcia i zdobycze technologiczne powstałe w wyniku SDE wraz z opisaniem ich wpływu na rozwiązania stosowane w polskim syste- mie penitencjarnym. Wreszcie określono sposoby praktycznego wykorzysta- nia środków technicznych SDE w stosunku do różnych kategorii skazanych. Last but not least celem badań jest także przeanalizowanie wybranych stano- wisk naukowo-badawczych względem SDE pojawiających się we współczesnej doktrynie prawa karnego. Kolejnym celem jest ilościowy opis SDE na prze- strzeni lat 2013–2017. Analiza ilościowa uwzględnia szerszy kontekst czasowy obejmujący lata 2011–2017, pozwalający na względnie wyczerpujące ukaza- nie funkcjonowanie SDE w polskich warunkach. Innymi słowy, zasadniczym celem jest ukazanie funkcjonowania tego systemu, eo ipso wskazanie wymia- rów jego sprawności w świetle danych dotyczących napływających wniosków o udzielenie zezwolenia na odbycie przez skazanego kary pozbawienia wolno- ści w SDE. Zasygnalizowane zakresy badań odnoszące się do analizy danych zastanych przeprowadzono – co wskazywano – na podstawie uzyskanych danych sta- tystycznych Wydziału Statystycznej Informacji Zarządczej, które przeanalizo- wano dwuwymiarowo. Po pierwsze, uwzględniono całościowy ogląd zjawiska niemal od chwili powstania SDE, bo obejmujący lata 2011–2017. Po drugie, za- wężono analizę do lat 2013–2017 ze względu na przyjęty zakres czasowy prze- 4 Rozdział I. Założenia teoretyczne i metodologiczne prowadzonych badań empirycznych (cz. 2. opracowania), dla których wymiar ilościowy funkcjonowania systemu stanowi swoisty punkt wyjścia do dalszych i bardziej szczegółowych analiz. W tych dwóch perspektywach podjętej ana- lizy uwzględniono dane zastane odnoszące się do: ogólnej liczby wpływających wniosków; liczby wniosków rozpatrzonych, w tym liczby wniosków, które zo- stały uwzględnione, a także nieuwzględnione. W zestawieniach rozpatrzonych wniosków o udzielenie zezwolenia na odbywanie przez skazanego kary pozba- wienia wolności w SDE poza wspomnianymi głównymi kategoriami (wnio- ski uwzględnione i nieuwzględnione) znajdują się szczegółowe klasyfikacje, obejmujące następujące kategorie: „umorzenie postępowania”, „pozostawiono wniosek bez rozpoznania”, „w inny sposób”, „przekazano innemu sądowi”, które także zostały objęte niniejszą analizą. Pierwsza z wymienionych kategorii, czyli „umorzenie postępowania”, oznacza sytuację, w której sąd penitencjarny po rozpoznaniu sprawy z wnio- sku skazanego w przedmiocie udzielenia zezwolenia na odbycie kary w SDE umarza postanowieniem postępowanie wykonawcze w przedmiocie udzie- lenia skazanemu zezwolenia na odbycie kary w SDE na podstawie art. 15 § 1 KKW. Na to postanowienie służy zażalenie do Sądu Apelacyjnego za po- średnictwem Sądu Okręgowego w terminie 7 dni od doręczenia odpisu po- stanowienia. Druga z kategorii – „pozostawienie wniosku bez rozpoznania” – identyfikowana jest z następującymi uwarunkowaniami: sędzia penitencjarny po dokonaniu oceny wniosku skazanego w przedmiocie udzielenia zezwolenia na odbywanie kary w SDE na podstawie art. 43lf § 2 KKW (wcześniej art. 42 DozElektrU) zarządza pozostawienie wniosku bez rozpoznania, jeżeli udziele- niu zezwolenia na realizację kary w SDE stoją na przeszkodzie warunki tech- niczne. Trzecia z kategorii – „sprawa rozpatrzona w inny sposób” – może być identyfikowana jako sytuacja, w której do sądu penitencjarnego wpływa wię- cej niż jeden wniosek o udzielenie zezwolenia na odbycie kary w SDE, który dotyczy tej samej osoby. Sąd rozpoznaje wnioski w jednym postępowaniu, np. wniosek pochodzący od skazanego i wniosek od dyrektora zakładu kar- nego. Czwarta – i ostatnia – z wymienionych kategorii – „sprawa przekazana innemu sądowi” oznacza, że sąd penitencjarny po rozpoznaniu sprawy z wnio- sku skazanego o udzielenie zezwolenia na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego na podstawie art. 43e § 1 KKW (wcześniej art. 38 DozElektrU) może postanowić o uznaniu się niewłaściwym i sprawę przekazać do rozpo- znania innemu sądowi. Ponadto w analizie uwzględniono dane dotyczące podmiotów składających wnioski, a także statystyki odnoszące się do liczby osób odbywających karę po- 5 Część pierwsza. System dozoru elektronicznego w Polsce... zbawienia wolności w SDE wraz z danymi dotyczącymi warunkowego przed- terminowego zwolnienie z odbywania kary pozbawienia wolności w SDE. W analizie uwzględniono również dane odnoszące się do liczby osób odbywa- jących karę pozbawienia wolności w SDE. W analizie regulacji prawnych zrekonstruowano natomiast proces konsty- tuowania się aktualnych uregulowań w omawianym zakresie, wykazując przy tym główne obszary zmian, a także wymiary uszczegóławiane ze strony usta- wodawcy. W tym obszarze badań odwołano się do analizy tekstów norma- tywnych za pomocą metody formalno-dogmatycznej, analizy reguł działania SDE, do której wykorzystano metodę teoretyczno-prawną oraz porównanie funkcjonowania instytucji SDE w aspekcie czasowym za pomocą metody hi- storyczno-prawnej. W ramach zastosowania metody formalno-dogmatycznej szczegółowo zbadana została całość materiału normatywnego (ustawy, rozporządzenia) w celu wyjaśnienia działania SDE. Za pomocą metody teoretyczno-prawnej przeanalizowana została wybrana literatura przedmiotu (komentarze, mono- grafie, artykuły naukowe) potrzebna do oceny reguł funkcjonowania powoła- nego systemu. Za pomocą metody historyczno-prawnej przedstawione zostały w ujęciu diachronicznym zmiany w zakresie instytucji dozoru elektronicz- nego w Polsce (projekty ustaw wraz uzasadnieniami). Zastosowanie triangula- cji metod badawczych pozwoliło na określenie założeń wprowadzenia do pol- skiego systemu penitencjarnego narzędzi nowoczesnej technologii, mechani- zmów działania oraz celów SDE. 6 Rozdział II. System dozoru elektronicznego – konteksty prawne i administracyjne w latach 2013–2017 § 1. Analiza regulacji prawnych Krajowe rozwiązania legislacyjne polegające na wprowadzeniu SDE w Pol- sce powstały na bazie rozwiązań wypracowanych m.in. w Stanach Zjednoczo- nych, w których obowiązek noszenia elektronicznego urządzenia monitoru- jącego orzeczono po raz pierwszy już w 1983 r.1 W literaturze przedmiotu wskazuje się bowiem, że: „(...) eksperymentalne zastosowanie dozoru elektro- nicznego skazanych miało miejsce w USA, w stanie Nowy Meksyk w 1983 r. Cztery lata później różne programy takiego monitorowania stosowano już w dwudziestu jeden stanach, a w 1989 r. dozorem elektronicznym objętych było w USA ponad 90 tysięcy osób”2. Sama zaś idea zastosowania dozoru elek- tronicznego, który miałby służyć do kontrolowania skazanych, została wy- rażona po raz pierwszy w 1967 r. przez amerykańskiego psychologa Ralpha Schwitzgebela3. Przyjęte w Stanach Zjednoczonych rozwiązania prawne miały stanowić skuteczną alternatywę dla kary pozbawienia wolności i probacji, tworząc sys- tem tzw. kar pośrednich (intermediate penalties)4. Wedle doktryny pojęcie kar pośrednich oznacza: „mniej niż więzienie, a (...) więcej niż probacja”5. 1 M. Adamczyk, System dozoru elektronicznego w świetle zmian i nowelizacji, Horyzonty Bezpieczeństwa 2016, Nr 2(1), s. 50; A. Ornowska, Wybrane aspekty z praktyki stosowania dozoru elektronicznego w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii, Probacja 2010, Nr 3–4, s. 64. 2 M. Jankowski, S. Momot, Wykonywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elek- tronicznego (Sprawozdanie z badania aktowego), Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, Warszawa 2014, https://iws.gov.pl/wp-content/uploads/2018/08/SDE-MJ-i-SM.pdf [dostęp: 22.7.2019 r.]. 3 Zob. R. Schwitzgebel, Electronic innovation in the behavioral sciences: A call to responsibi- lity, American Psychologist Nr 22/1967. europejskich, PiP 2012, Nr 5, s. 31. 4 B. Stańdo-Kawecka, Dozór elektroniczny w systemie sankcji karnych w wybranych krajach 7 Część pierwsza. System dozoru elektronicznego w Polsce... W ślad za pionierskimi w tym względzie Stanami Zjednoczonymi SDE przyjęto następnie w wielu krajach europejskich. W Europie dozór elektro- niczny skazanych wprowadzono w ramach programów pilotażowych w Wiel- kiej Brytanii (Anglia, Walia) już 1989 r. Jednakże, jak zauważa się przy tym w literaturze: „(...) pierwsze próby [stworzenia systemu dozoru elektronicz- nego] nie okazały się jednak nazbyt pomyślne, co spowodowało konieczność prowadzenia dalszych doświadczeń w tym zakresie i w konsekwencji dozór elektroniczny został w tych krajach wprowadzony na szerszą skalę dopiero w latach 1995–2004”6. Dozorem elektronicznym zaczęły się następnie intere- sować inne państwa europejskie: Szwecja (1997), Szwajcaria i Holandia (1999), Francja (2000), Portugalia (2002). Ostatecznie wprowadzono go m.in. w takich krajach jak: Szwecja (1997), Wielka Brytania (1999), Francja (2002), Włochy (2001), Portugalia (2002), Holandia (1997), Szkocja i Dania (2005), Estonia (2007). Szczególny charakter ma SDE w Szwecji, bowiem „polityka peniten- cjarna w Szwecji zmierza do eliminacji negatywnych aspektów więzienia, co jest charakterystyczne dla państw skandynawskich”7. W Polsce pomysł wykorzystania urządzeń elektronicznych jako środków służących do kontrolowania osób podczas aresztu domowego został zaprezen- towany w doktrynie prawa karnego już w 1993 r.8 Następnie idea elektronicz- nego monitoringu skazanych opisana została w pracy poświęconej wizji prawa karnego w XXI w.9 W tym miejscu warto też wskazać na poświęcone elektro- nicznemu monitoringowi sprawców przykładowe głosy doktryny10. Równo- 5 A. Barczykowska, Kary pośrednie jako narzędzie inkluzji społecznej (na przykładzie amery- kańskiego systemu resocjalizacji), Studia Edukacyjne 2012, Nr 19, s. 87 i n. 6 D. Sarzała, Resocjalizacyjny wymiar dozoru elektronicznego jako nieizolacyjnego modelu wykonywania kary pozbawienia wolności, Lubelski Rocznik Pedagogiczny 2016, t. XXXV, z. 2, s. 159–175. 7 M. Adamczyk, System dozoru elektronicznego, op. cit., s. 50. Zob. też: M. Płatek, Przykłady konkretnych rozwiązań penitencjarnych – elektroniczny monitoring. Wirtualne więzienie przy- szłości. Systemy penitencjarne państw skandynawskich na tle polityki kryminalnej, karnej i peni- tencjarnej, Warszawa 2007, s. 331. 8 Zob. J. Jasiński, Areszt domowy (Propozycja do rozważenia), [w:] Problemy kodyfikacji prawa karnego. Księga ku czci Profesora Mariana Cieślaka, Kraków 1993, s. 194. 9 S. Waltoś, Wizja procesu karnego w XXI wieku, [w:] P. Kruszyński (red.), Postępowanie karne w XXI wieku, Warszawa 2002, s. 19 i n. 10 Zob. P. Moczydłowski, Przestępca na uwięzi: elektroniczny monitoring sprawców przestęp- stw, Warszawa 2006. 8 Rozdział II. System dozoru elektronicznego – konteksty... cześnie pierwszy poselski projekt ustawy dotyczący SDE złożony 2.2.2005 r. nie został przyjęty w formie ustawy11. Następnie w ramach procesu legislacyjnego składano inne projekty ustaw, lecz za właściwy początek prac ustawodawczych należy przyjąć datę wpłynię- cia – 7.12.2006 r. – do Sejmu RP rządowego projektu ustawy przewidującego określenie warunków odbywania przez skazanego kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w SDE, warunków i trybu orzekania o udzieleniu ska- zanemu zezwolenia na odbycie kary w tym systemie, organizacji i kontroli wy- konywania kary oraz nadzoru nad legalnością i prawidłowością wykonywania kary. Po przyjęciu ustawy przez Sejm dnia 7.9.2007 r., Senat nie wniósł do niej poprawek, a Prezydent RP podpisał ustawę dnia 9.10.2007 r. System dozoru elektronicznego w ramach katalogu systemów wykonywa- nia kary pozbawienia wolności został wprowadzony do polskiego systemu prawnego na mocy DozElektrU. Jak zauważa się przy tym w literaturze przed- miotu – „sama nazwa ustawy wskazywała, że dozór elektroniczny w początko- wej fazie był pomyślany jako system wykonywania kary pozbawienia wolności. Nie była to więc osobna kara, tylko instytucja prawa karnego wykonawczego pozwalająca na wykonywanie kary pozbawienia wolności poza zakładem kar- nym”12. Przyjęte w Polsce rozwiązania legislacyjne są spójne ze standardami mię- dzynarodowymi, gdyż odpowiadają one postulatom zawartym w tzw. Zasa- dach Tokijskich, czyli w Rezolucji Zgromadzenia Ogólnego Organizacji Na- rodów Zjednoczonych 45/110 z 14.12.1990 r. (Wzorcowe reguły minimalne Narodów Zjednoczonych dotyczące środków o charakterze nieizolacyjnym). Stosowanie SDE jako humanitarnej alternatywy dla kary pozbawienia wolno- ści zalecone zostało też wprost w Rekomendacji Komitetu Ministrów Rady Europy z 30.8.1999 r. Nr R(99)22 w sprawie przepełnienia więzień i szybkiego wzrostu populacji więźniów. Wprowadzony na mocy omawianej ustawy SDE stanowił zupełnie nowy i alternatywny do izolacji więziennej system wykonywania krótkoterminowej (w wymiarze do 6 miesięcy) kary pozbawienia wolności. System dozoru elek- tronicznego był orzekany przez sąd penitencjarny (a contrario sąd orzekający nie mógł zdecydować o umieszczeniu skazanego w systemie dozoru elektro- 11 Poselski projekt ustawy projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny wykonawczy oraz niektórych innych ustaw z 2.2.2005 r., druk Nr 3750, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej V kadencja, Warszawa 2005. 12 K. Mamak, Dozór elektroniczny – rozważania na tle kary pozbawienia wolności, kary ogra- niczenia wolności oraz przestępstwa samouwolnienia (art. 242 § 1 KK), CzPKiNP 2014, Nr 2, s. 1. 9 Część pierwsza. System dozoru elektronicznego w Polsce... nicznego) i umożliwiał skazanemu pobyt poza zakładem karnym, przy jed- noczesnym ograniczeniu jego swobody poruszania się, które to ograniczenie polegało na kontroli przebywania skazanego w wyznaczonym mu przez sąd miejscu i czasie. Termin wejścia w życie wyżej wymienionej ustawy został okre- ślony w art. 89 ust. 1 na dzień 1.7.2008 r. Początkowo ustawa z uwagi na jej eks- perymentalny i nowatorski charakter miała obowiązywać do 30.6.2013 r. jako ustawa epizodyczna. Jak wskazano bowiem w uzasadnieniu projektu ustawy: „za przyjęciem ustawy epizodycznej przemawia nie tylko nowatorski charak- ter projektowanego systemu wykonywania kary pozbawienia wolności, ale też konieczność rozważenia ewentualnej modyfikacji regulacji ustawowej po zgromadzeniu niezbędnych doświadczeń z funkcjonowaniem jej przepisów w praktyce, które mogą się w przyszłości jawić jako niezbędne lub wysoce ce- lowe. (...) Epizodyczność ustawy ułatwi tego rodzaju ewentualne zmiany, co nie będzie stać w sprzeczności z możliwością ostatecznego wprowadzenia zapisów dotyczących nowego systemu wykonania kary do regulacji kodeksowych, do- konanego jednak po »okrzepnięciu« nowej regulacji i ewentualnym dopraco- waniu jej rozwiązań, dokonanym przy uwzględnieniu doświadczeń z jej sto- sowania”13. W uzasadnieniu projektu ustawy o wykonywaniu kary pozbawienia wolno- ści poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego wskazano rów- nież, że SDE umożliwia zastosowanie wyważonej represji karnej wobec tych sprawców, którzy popełnili tzw. drobne przestępstwa, a którzy wcześniej w po- wszechnym przekonaniu byli bezkarni. Wyważona represja polega bowiem na tym, że SDE jest „dostatecznie dolegliwy, aby zadośćuczynić postulatowi sprawiedliwej odpłaty, a przy tym nie zdejmuje ze skazanego obowiązku sa- mokontroli, co dobrze służy wdrożeniu go do przestrzegania porządku praw- nego”14. Innym pozytywnym skutkiem wprowadzenia SDE jest to, że zgod- nie z uzasadnieniem projektu: „pozostawanie przez skazanego poza zakładem karnym pod kontrolą elektroniczną nie niesie ze sobą tych negatywnych skut- ków społecznych, które towarzyszą nawet krótkiej izolacji więziennej, takich jak na przykład wzajemna demoralizacja skazanych, osłabienie więzi z rodziną, degradacja ekonomiczna, przerwa w nauce”15. 13 Uzasadnienie do projektu ustawy o wykonywaniu kary pozbawienia wolności poza zakła- dem karnym w systemie dozoru elektronicznego z 6.12.2006 r., druk Nr 1237, Sejm Rzeczypospo- litej Polskiej V kadencja, Warszawa 2006. 14 Ibidem. 15 Ibidem. 10 Rozdział II. System dozoru elektronicznego – konteksty... Podobne argumenty do tych przedstawionych w uzasadnieniu do projektu ustawy pojawiają się także w literaturze przedmiotu, w której często powo- łuje się na to, że przebywanie „(...) w więzieniu utrudnia lub wręcz uniemoż- liwia decydowanie o własnej aktywności życiowej oraz ogranicza więzi ze śro- dowiskiem społecznym. Izolacja więzienna zmusza do przebywania co dzień z osobami obcymi, które wywodzą się z różnych środowisk, mają odmienne motywy zachowania, czasem zaburzoną osobowość, naruszają przyjęte po- wszechnie normy i wzory zachowań społecznych oraz cechują się różnym stop- niem demoralizacji. Utrudnia to stworzenie relacji interpersonalnych, które pozwoliłyby zaspokajać potrzeby emocjonalne w stopniu dostatecznym. Po- nadto osoby skazane na kary krótkoterminowe za popełnienie czynów o zni- komej lub niskiej społecznej szkodliwości narażone są na negatywne wpływy ze strony więźniów zdemoralizowanych, jak np. konieczność podporządkowa- nia się im, szykany czy przemoc fizyczna”16. Wreszcie, jak słusznie podkreślono w uzasadnieniu projektu o wykony- waniu kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w SDE, wprowa- dzenie tego systemu miało stanowić: „remedium dla największego obecnie za- grożenia dla poszanowania podstawowych praw i wolności skazanych, jakim jest przeludnienie w jednostkach penitencjarnych”17. Aspekt ten podkreśla się w doktrynie, stwierdzając, że problemowi przeludnienia więzień może zara- dzić „zdynamizowanie i usprawnienie polityki karnej, przede wszystkim po- przez wprowadzenie kar pośrednich (sankcje karne oparte na ograniczaniu wolności) oraz rozbudowanie katalogu środków probacyjnych (sankcji kar- nych opartych na wolności dozorowanej), zwłaszcza w systemie dozoru elek- tronicznego”18. W literaturze przedmiotu stwierdza się też, że: „nie ma lep- szego sposobu [aniżeli SDE] na odciążenie zakładów karnych zapewniającego jednocześnie obniżenie kosztów i resocjalizację skazanego”19. 16 K. Daniel, System dozoru elektronicznego – praktyka stosowania, Security, Economy Law Nr 1/2019 (XXII), s. 16–34. 17 Uzasadnienie do projektu ustawy o wykonywaniu kary pozbawienia wolności poza zakła- dem karnym w systemie dozoru elektronicznego z 6.12.2006 r., druk Nr 1237, Sejm Rzeczypospo- litej Polskiej V kadencja, Warszawa 2006. 18 R. Pelewicz, Dozór elektroniczny jako środek ograniczania przeludnienia więzień w aspekcie źródeł prawa międzynarodowego praw człowieka (zagadnienia wybrane), Probacja 2013, Nr 2, s. 92. 19 P. Artymionek, System dozoru elektronicznego jako nowa forma wykonywania kary pozba- wienia wolności, Wrocławskie Studia Erazmiańskie 2010, Nr 5, s. 104–113; zob. też: T. Szymanow- ski, System dozoru elektronicznego w wykonywaniu kary pozbawienia wolności, Pal. 2016, Nr 6 (702), s. 14–19. 11 Część pierwsza. System dozoru elektronicznego w Polsce... Na to, że SDE to szansa na skuteczną realizację celów polityki karnej, do których należy przede wszystkim resocjalizacja, wskazuje się też w licz- nych głosach doktryny, bowiem: „(...) to właśnie w odbywaniu kary w syste- mie dozoru elektronicznego (jak w żadnym innym systemie odbywania kary pozbawienia wolności) należy upatrywać okoliczności sprzyjających proce- sowi autoresocjalizacji. (...) Relacje z sądowym kuratorem zawodowym (wy- chowawcą resocjalizacyjnym) mogą stanowić okazję do organizowania do- świadczeń uczących i ukierunkowania procesów umysłowych skazanego. Ku- rator może się przyczyniać do twórczego poszukiwania przez skazanego jego indywidualnej drogi życiowej. Przestrzeganie określonych przez sąd ograni- czeń czasowych i przestrzennych odbywania kary pozbawienia wolności wy- maga od skazanego zdyscyplinowania oraz samokontroli. Postępowanie w sy- tuacjach wymykających się spod kontroli, np. w przypadkach losowych, kiedy to skazany nie może na czas dotrzeć do wyznaczonego przez sąd miejsca od- bywania kary pozbawienia wolności, wymaga od niego samodzielności i wła- ściwego pokierowania swoim zachowaniem. (...) Pobyt w miejscu odbywania kary stanowi sposobność do kształtowania relacji z osobami bliskimi oraz ra- dzenia sobie z codziennymi wyzwaniami (...)”20. Jeszcze przed wejściem w życie omawianej ustawy, z uwagi na konieczność zapewnienia prawidłowego funkcjonowania SDE oraz doprecyzowania i ujed- nolicenia zastosowanej w niej specjalistycznej terminologii, DozElektrU zo- stała znowelizowana ustawą z 30.5.2008 r. o zmianie ustawy o wykonywaniu kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w systemie dozoru elek- tronicznego21. Powyższa nowelizacja ustawy miała zatem charakter porządku- jący, przy czym przesunęła ona także wejście w życie ustawy o wykonywaniu kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w systemie dozoru elek- tronicznego na dzień 1.9.2009 r. oraz określiła, że będzie ona obowiązywać do 31.8.2014 r. Jednocześnie w celu prawidłowego wykonywania obowiązków wynikających z DozElektrU – Minister Sprawiedliwości zawarł umowę Nr 1 z 8.1.2009 r. z Konsorcjum Comp S.A. na utworzenie, wdrożenie i eksploatację Systemu Dozoru Elektronicznego. Stosowanie ustawy o wykonywaniu kary pozbawienia wolności poza zakła- dem karnym w systemie dozoru elektronicznego początkowo miało ograni- czony zakres przestrzenny. Najpierw system dozoru elektronicznego funkcjo- 20 Z. Nowacki, Zastosowanie penitencjarne systemu dozoru elektronicznego w ocenie skaza- nych, Humanistyczne Zeszyty Naukowe – Prawa Człowieka 2017, Nr 1 (20), s. 147–164. 21 Dz.U. z 2008 r. Nr 113, poz. 719. 12 Rozdział II. System dozoru elektronicznego – konteksty... nował jedynie na wybranym obszarze Polski (początkowo obszar apelacji war- szawskiej) i stopniowo obejmował obszary kolejnych apelacji. Powodem tego były względy techniczne. Niemniej w doktrynie pojawiły się wówczas głosy krytyczne, podnoszące zarzut, że ograniczony zakres stosowania SDE może łamać zasadę równości wobec prawa22. Ostatecznie całe terytorium państwa polskiego zostało objęte możliwością zastosowania SDE dopiero 1.1.2012 r23. To swoiste ograniczenie terytorialne – umożliwiające wykonywanie kary poza zakładem karnym – tylko skazanych odbywających karę w obszarze apelacji warszawskiej, a następnie kilku innych i dopiero w 2012 r. na całym teryto- rium kraju stało się przedmiotem zainteresowania doktryny, wywołując „głosy sprzeciwu wskazujące, że praktyka taka, zwłaszcza że niewynikająca z przepisu ustawy, a jedynie implicite z treści aktu wykonawczego, nie jest zgodna z Kon- stytucją”24. W wyniku praktycznego stosowania przepisów DozElektrU bardzo szybko pojawiła się konieczność jej nowelizacji. Ustawa z 21.5.2010 r. o zmianie ustawy o wykonywaniu kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego25 istotnie rozszerzyła zakres przedmiotowy i podmiotowy ustawy, a także zwiększyła wymiar kary w SDE z 6 do 12 mie- sięcy. Ponadto stworzyła też możliwość czterokrotnego zwiększenia populacji skazanych mogących ubiegać się o karę w SDE, uwzględniając przy tym re- cydywistów, z wyłączeniem jedynie tych, do których znajdował zastosowanie przepis art. 64 § 2 KK, tj. wyłączając multirecydywistów. Zniesiono też obo- wiązek uzyskiwania zgody skazanego na stosowanie wobec niego dozoru elek- tronicznego. Wreszcie nowelizacja ta zniosła odpłatność skazanych za odby- wanie kary w SDE oraz zracjonalizowała obowiązki i czynności kuratora są- dowego w ramach SDE. Kolejne nowelizacje ustawy o wykonywaniu kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w SDE wprowadzone zostały ustawą z 31.8.2011 r. 22 E. Białowąs, Wykonywanie kary pozbawienia wolności w ramach dozoru elektronicznego a konstytucyjna zasada równości wobec prawa, PPK 2011, Nr 1, s. 179 i n. 23 Zob. K. Mamak, Funkcjonowanie dozoru elektronicznego w świetle badań aktowych, CzPKiNP 2014, Nr 2, s. 140–141. 24 M. Jankowski, S. Momot, Wykonywanie kary pozbawienia wolności w systemie do- zoru elektronicznego (Sprawozdanie z badania aktowego), Instytut Wymiaru Sprawiedliwo- ści, Warszawa 2014 https://iws.gov.pl/wp-content/uploads/2018/08/SDE-MJ-i-SM.pdf [dostęp: 22.7.2019 r.]. Zob. też: M. Rusinek, Ustawa o dozorze elektronicznym. Komentarz, Warszawa 2010, s. 14; E. Białowąs, Wykonywanie kary pozbawienia wolności w ramach systemu dozoru elektro- nicznego a konstytucyjna zasada równości wobec prawa, PPK 2011, Nr 1, s. 198. 25 Dz.U. z 2010 r. Nr 101, poz. 647. 13 Część pierwsza. System dozoru elektronicznego w Polsce... o zmianie ustawy o bezpieczeństwie imprez masowych oraz niektórych in- nych ustaw26 wprowadzającą możliwość stosowania monitoringu elektronicz- nego względem skazanych, wobec których orzeczono obowiązek przebywania w miejscu stałego pobytu w czasie trwania imprezy masowej. Jak zauważa się w literaturze wówczas: „ustawodawca zdecydował się zastosować dozór elek- troniczny jako środek karny, który miał być wymierzany obok kary (pozba- wienia wolności, ograniczenia wolności lub kary grzywny), zamiast kary jako tzw. samoistny środek karny (w szczególności na podstawie art. 59 § 1 KK) albo orzekany tytułem środka zabezpieczającego (por. art. 99 § 1 KK)”27. Wreszcie ustawa z 25.5.2012 r. o zmianie ustawy o wykonywaniu kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w systemie dozoru elektro- nicznego28 wprowadziła do ustawy – w celu realizacji konstytucyjnej zasady równości wobec prawa – możliwość zastosowania do skazanych odbywają- cych karę w SDE instytucji warunkowego przedterminowego zwolnienia, która wcześniej dotyczyła jedynie skazanych odbywających karę w ramach izolacji więziennej. Ponadto przyznała też sądowym kuratorom zawodowym upraw- nienia do dokonywania zmian w tzw. harmonogramie odbywania kary i skła- dania wniosków o uchylenie zezwolenia na odbywanie kary w SDE wobec ska- zanych, którzy naruszyli warunki dozoru. Jednocześnie w nowelizacji tej okre- ślono nowe brzmienie przesłanek kwalifikujących skazanych do odbywania kary w tym systemie, w rozróżnieniu na skazanych, którzy nie rozpoczęli wy- konywania kary w zakładzie karnym i takich, którzy już znajdują się w izolacji penitencjarnej. Last but not least nowelizacja z 2012 r. przyznała skazanym od- bywającym karę w SDE prawa do świadczeń z pomocy społecznej określonych w ustawie z 12.3.2004 r. o pomocy społecznej29. Kolejną niewątpliwie znaczącą zmianą w omawianych regulacjach praw- nych było to, że na mocy ustawy z 12.7.2013 r. o zmianie ustawy o wykony- waniu kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w systemie dozoru 26 Dz.U. Nr 217, poz. 1280. 27 G. Hochmayr, M. Małolepszy, System dozoru elektronicznego – możliwości i granice. Spoj- rzenie prawnoporównawcze w obliczu polskiej nowelizacji, [w:] E.W. Pływaczewski (red.), Current problems of the penal law and criminology, https://www.rewi.europa-uni.de/pl/lehrstuhl/pr/pol- strafrecht/professurinhaber/schriftenverzeichnis/System-dozoru-elektronicznego.pdf [data do- stępu: 6.9.2019 r.] s. 7–8. 28 Dz.U. z 2012 r. poz. 692. 29 T.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm. 14 Rozdział II. System dozoru elektronicznego – konteksty... elektronicznego30 DozElektrU utraciła charakter epizodyczny i weszła na stałe do krajowego porządku prawnego. W uzasadnieniu projektu nowelizacji podkreślono, że SDE sprawdził się w praktyce i dlatego powinien zostać trwale włączony do polskiego prawa. Za- uważono bowiem, że: „skazani cenią sobie możliwość odbywania kary w sys- temie, który umożliwia im zachowanie więzi z rodziną i wykonywanie pracy zawodowej, toteż samodzielnie kontrolują swoje zachowania, dostosowując się do wymogów systemu. SDE pozwala w wysokim stopniu zindywidualizować harmonogram wykonywania kary i obowiązki nakładane na skazanego. Ozna- cza to, że przy wykonywaniu kar w tym systemie nie dochodzi do negatywnych skutków psychologicznych i społecznych wynikających z długotrwałej izolacji więźniów, osłabienia więzi społecznych oraz zjawiska tzw. »prizonizacji«, czyli uzależniania się osób odbywających karę pozbawienia wolności od systemu penitencjarnego, przejmującego za skazanego odpowiedzialność za zabezpie- czenie podstawowych potrzeb życiowych”31. Ponadto wskazano też, że „argumentem przemawiającym za pozytywną oceną SDE są znaczne korzyści finansowe dla Skarbu Państwa. Koszty odby- wania kary w SDE, o wiele niższe od kosztów pobytu skazanego w więzieniu sprawiają, że polski system jest jednym z najtańszych w Europie. Także reduk- cja populacji więziennej przekłada się na korzyści finansowe dla budżetu Pań- stwa”32. Podsumowując, obydwa wskazane powyżej argumenty sprawiły, że nowe- lizacja z 12.7.2013 r. uchyliła art. 89 ust. 2 DozElektrU, przekształcając ją tym samym w ustawę bezterminowo obowiązującą w polskim porządku prawnym. W dniu 1.7.2015 r. DozElektrU została uchylona na podstawie zmiany przepisów prawa karnego, tj. na mocy art. 28 ustawy z 20.2.2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny i niektórych innych ustaw33. W uzasadnieniu projektu powyższej ustawy zasadność uchylenia DozElektrU argumentowano tym, że: „SDE stracił swój eksperymentalny charakter i stał się uznaną instytucją pol- skiego prawa karnego, nie istnieje już potrzeba orzekania tego środka na pod- stawie odrębnej, specyficznej ustawy. Dalsze funkcjonowanie takiej ustawy w porządku prawnym jest nie tylko niecelowe, ale wręcz niepożądane, wpro- 30 Dz.U. z 2013 r. poz. 915. 31 Uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy o wykonywaniu kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego z 21.12.2011 r., druk Nr 179, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej VII kadencja, Warszawa 2011. 32 Ibidem. 33 Dz.U. z 2015 r. poz. 396. 15 Część pierwsza. System dozoru elektronicznego w Polsce... wadza bowiem wyłom od zasady, że wykonywanie kar orzeczonych przez sądy karne powinno odbywać się w sposób określony w Kodeksie karnym wyko- nawczym. Oznacza to, że SDE, uzyskawszy trwałe zakorzenienie w praktyce, powinien zostać unormowany w ramach obowiązującej kodyfikacji karnej, to jest w ramach Kodeksu karnego wykonawczego. Projekt dokonuje zatem transpozycji regulacji znajdujących się w ustawie o SDE do Kodeksu karnego wykonawczego, jednocześnie wprowadzając niezbędne zmiany dostosowaw- cze wynikające z charakteru kodyfikacji karnych, z potrzeby unowocześnienia i doprecyzowania niektórych przepisów oraz, przede wszystkim, z koncepcji przyjętej w projektowanych przepisach wprowadzających zmiany w Kodeksie karnym w zakresie orzekania kar i środków kontrolowanych w SDE”34. W wyniku powołanej nowelizacji w Kodeksie karnym zmieniono treść kary ograniczenia wolności, wprowadzając jako jedną z form jej realizacji do- zór elektroniczny miejsca stałego pobytu lub innego wyznaczonego miejsca. Wcześniej, tj. do 30.6.2015 r., SDE stanowił formę wykonywania kary pozba- wienia wolności. Natomiast od 1.7.2015 r. system ten stał się systemem wy- konywania kary ograniczenia wolności. W uzasadnieniu projektu ustawy za- sadność tej zmiany argumentowano następująco: „określenie »system dozoru elektronicznego«, używane zarówno w języku potocznym, jak i w praktyce wy- miaru sprawiedliwości, nie jest obecnie kompatybilne z prawną definicją tego pojęcia. W praktyce rozumie się pod tym kontrolowanie miejsca pobytu ska- zanego za pomocą urządzeń elektronicznych. Tymczasem w obowiązującym stanie prawnym, zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o SDE, system dozoru elek- tronicznego jest jednym z systemów wykonywania kary pozbawienia wolno- ści. Ta definicja musiała zatem ulec zmianie, ponieważ zgodnie z projektem zmianie ulega też cała koncepcja orzekania kary lub środka w tym systemie, określona w Kodeksie karnym. Art. 43b § 1 KKW wprowadza zatem nową de- finicję prawną, zgodną z praktycznym rozumieniem definiowanego pojęcia, uznając, że dozór elektroniczny jest to kontrola zachowania skazanego przy użyciu środków technicznych. Natomiast SDE jest to ogół metod postępowa- nia i środków technicznych służących do wykonywania dozoru elektronicz- nego (§ 2). Następnie w art. 43b § 3 KKW wprowadzane są kolejne prawne definicje, również odpowiadające pojęciom potocznie używanym przez prak- tyków. W ocenie projektodawcy, język prawny powinien wykorzystywać okre- 34 Uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw z projektami aktów wykonawczych z 15.5.2014 r., druk Nr 2393, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej VII kadencja, Warszawa 2014. 16 Rozdział II. System dozoru elektronicznego – konteksty... ślenia z języka praktycznego, które okazują się użyteczne przy formułowaniu regulacji w akcie normatywnym”35. Jednocześnie na mocy ustawy z 20.2.2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny i niektórych innych ustaw w Kodeksie karnym wykonawczym dodany został Rozdział VIIa, który przejmował część dotychczasowych regulacji uchy- lonej DozElektrU. W uzasadnieniu do projektu ustawy podkreślono, że ure- gulowanie SDE w Rozdziale VIIa KKW jest najprostszym i najbardziej funk- cjonalnym rozwiązaniem, przy czym: „rozdział VIIa, z uwagi na obszerność i różnorodność materii w nim zawartej, podzielono na pięć mniejszych jed- nostek, obejmujących tematycznie poszczególne zagadnienia, związane z wy- konywaniem dozoru elektronicznego”36. Jednocześnie w wyniku nowelizacji z 2015 r. rozszerzono możliwości wykorzystania dozoru elektronicznego do wykonywania wybranych środków karnych i środków zabezpieczających37. Pomimo uchylenia ustawy z 7.9.2007 r. o wykonywaniu kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego, na mocy art. 14 wskazanej ustawy z 20.2.2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny i nie- których innych ustaw, ma ona zastosowanie w stosunku do skazanych, wo- bec których przed dniem 1.7.2015 r. orzeczono prawomocnie karę pozbawie- nia wolności i którzy spełniają warunki określone w tej ustawie. Wymieniony przepis art. 14 ustawy nowelizującej wprowadził również reguły zamiany kary pozbawienia wolności na karę ograniczenia wolności w formie obowiązku po- zostawania w miejscu stałego pobytu lub w innym wyznaczonym miejscu, z za- stosowaniem SDE. Wprowadzone ustawą z 20.2.2015 r. fundamentalne zmiany polegające na umieszczeniu dozoru elektronicznego w katalogu kar kodeksowych nie okazały się trwałe38. W kolejnych zmianach ustawą z 11.3.2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy – Kodeks karny wykonawczy39 ustawo- dawca z dniem 15.4.2016 r. uchylił przepisy dotyczące kary ograniczenia wol- 35 Uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw z projektami aktów wykonawczych z 15.5.2014 r., druk Nr 2393, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej VII kadencja, Warszawa 2014. 36 Ibidem. 37 Zob. K. Mamak, D. Zając, Dozór elektroniczny, [w:] W. Wróbel (red.), Nowelizacja prawa karnego 2015. Komentarz, Kraków 2015. 38 Szczegółowe omówienie zmian wprowadzonych nowelą z 20.2.2015 r. przedstawia T. Szy- manowski w swoim opracowaniu poświęconym polityce karnej i penitencjarnej. Zob. T. Szyma- nowski, Prawo karne wykonawcze z elementami polityki karnej i penitencjarnej, Warszawa 2017, s.141−154. 39 Dz.U. z 2016 r. poz. 428. 17 Część pierwsza. System dozoru elektronicznego w Polsce... ności z zastosowaniem dozoru elektronicznego w KK oraz wykonywania wy- mienionej kary w takiej postaci w KKW oraz przywrócił możliwość orzekania zezwolenia na odbywanie wykonywania kary pozbawienia wolności w SDE40. Zdaniem przedstawicieli doktryny, o tym, że ustawodawca postanowił sze- roko zastosować instytucję dozoru elektronicznego przy wykonywaniu kary pozbawienia wolności świadczą przede wszystkim regulacje dotyczące przesła- nek udzielenia skazanemu zezwolenia na odbywanie kary pozbawienia wolno- ści w SDE41. Niemniej wyłączona została na mocy art. 43lc KKW możliwość wszczęcia postępowania z urzędu w przedmiocie udzielenia zezwolenia, a tym samym odbywanie kary pozbawienia wolności w SDE uzależnione zostało od aktywności samych uczestników postępowania, tj. od skazanego, jego obrońcy, prokuratora, sądowego kuratora zawodowego i dyrektora zakładu karnego. W uzasadnieniu do projektu ustawy z 11.3.2016 r. o zmianie ustawy – Ko- deks karny oraz ustawy – Kodeks karny wykonawczy stwierdzono, że: „atrak- cyjność systemu dozoru elektronicznego, jako formy oddziaływania na skaza- nego, łączącej walory represyjne z resocjalizacyjnymi, sprawia, że system ten stanowić może znacznie efektywniejsze narzędzie kształtowania polityki kar- nej, jeśli stanowić może formę wykonywania kary pozbawienia wolności”42. Na resocjalizacyjny wymiar SDE w przeciwieństwie do izolacji więziennej wska- zuje się też w doktrynie, stwierdzając że w warunkach izolacji resocjalizacja może kłócić się z założonymi celami oddziaływań penitencjarnych, bowiem pobyt w zakładzie karnym „nierzadko staje się okresem sprzyjającym powsta- waniu i rozwojowi różnego rodzaju zaburzeń i zachowań dewiacyjnych”43. Ponadto w dalszej części uzasadnienia wspomnianego wyżej projektu ustawy podkreślono również stanowczo, że: „doświadczenia płynące z funk- cjonowania systemu dozoru elektronicznego po dniu 1.7.2015 r., jako formy wykonywania kary ograniczenia wolności, wskazują na diametralny spadek 40 Zob. K. Postulski, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, Warszawa 2017; Z. Hołda, J. Hołda, J. Migdał, B. Żórawska, Prawo karne wykonawcze, Warszawa 2017; K. Dąbkiewicz, Ko- deks karny wykonawczy. Komentarz, Warszawa 2018; S. Lelental, Kodeks karny wykonawczy. Ko- mentarz, Warszawa 2017. 41 K. Postulski, Zezwolenie na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektro- nicznego, PiP 2017, Nr 1, s. 49. 42 Uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy – Kodeks karny wykonawczy z 26.1.2016 r., druk Nr 218, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej VIII kadencja, Warszawa 2016. 43 D. Sarzała, Resocjalizacyjny wymiar dozoru elektronicznego jako nieizolacyjnego modelu wykonywania kary pozbawienia wolności, Lubelski Rocznik Pedagogiczny 2016, t. XXXV, z. 2, s. 168. 18 Rozdział II. System dozoru elektronicznego – konteksty... liczby osób objętych tym systemem. Reforma wprowadzona ustawą z dnia 20.2.2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 396) przeniosła uprawnienia do sięgania po system do- zorów elektronicznych z sądów penitencjarnych na sądy orzekające w spra- wie, tj. decyzja o stosowaniu SDE została przeniesiona z etapów wykonywania kary na moment orzekania o karze. Zmiana ta okazała się w praktyce wysoce nieefektywna i przyniosła drastyczny spadek orzeczeń o wykonywaniu kary w systemie dozoru elektronicznego. Z tego względu dalsze stosowanie systemu dozoru elektronicznego na potrzeby wykonywania kary ograniczenia wolności może doprowadzić do zmarginalizowania tej instytucji w sferze polityki kar- nej”44. Tym samym – jak zauważają niektórzy przedstawiciele doktryny – w uza- sadnieniu projektu użyto argumentów empirycznych w celu wykazania tego, że przyjęte rozwiązania nie sprawdzają się w praktyce, mimo że: „brak było rzetelnych analiz pozwalających wysuwać takie stwierdzenia gdyż od wejścia w życie nowelizacji z 2015 r. do uchwalenia re-nowelizacji minęło zaledwie 10 miesięcy. Wydaje się niemożliwe uzyskanie w tak krótkim czasie wiary- godnych danych pozwalających na tak jednoznaczną ocenę wprowadzonych zmian”45. Zgodnie z uzasadnieniem projektu ustawy z 11.3.2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy – Kodeks karny wykonawczy46 wpisanie w strukturę Kodeksu karnego wykonawczego przepisów regulujących szczególny charak- ter, warunki oraz tryb orzekania o udzieleniu skazanemu zezwolenia na odby- cie kary pozbawienia wolności w SDE jest konieczne, ponieważ środki karne i środki zabezpieczające wykonywane w SDE stanowią decyzję sądu orzeka- jącego w sprawie, nie zaś sądu w postępowaniu wykonawczym. Jednocześnie na mocy przepisu intertemporalnego zawartego w art. 4 omawianej noweliza- cji z 2016 r. w stosunku do osób, które przed 15.4.2016 r. odbywają karę ogra- niczenia wolności polegającą na obowiązku pozostawania w miejscu stałego pobytu lub w innym wyznaczonym miejscu, z zastosowaniem dozoru elektro- nicznego, oraz w stosunku do osób skazanych, wobec których orzeczono przed tym dniem, choćby nieprawomocnie karę ograniczenia wolności polegającą 44 Uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy – Kodeks karny wykonawczy z 26.1.2016 r., druk Nr 218, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej VIII kadencja, Warszawa 2016. 45 K. Mamak, Dozór elektroniczny – rozważania na tle kary pozbawienia wolności, kary ogra- niczenia wolności oraz przestępstwa samouwolnienia (art. 242 § 1 k.k.), CzPKiNP 2014, Nr 2, s. 4. 46 Dz.U. z 2016 r. poz. 428. 19 Część pierwsza. System dozoru elektronicznego w Polsce... na obowiązku pozostawania w miejscu stałego pobytu lub w innym wyzna- czonym miejscu, z zastosowaniem dozoru elektronicznego, mają zastosowanie przepisy dotychczasowe. * * * Dokonując podsumowania wcześniejszych analiz należy stwierdzić, że w ujęciu historycznym regulacje prawne dotyczące systemu dozoru elektro- nicznego można podzielić na: 1) przepisy obowiązujące do 30.6.2015 r.: a) ustawę z 7.9.2007 r. o wykonywaniu kary pozbawienia wolno- ści poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 142, poz. 960 ze zm.), b) ustawę z 6.6.1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 90, c) d) e) f) poz. 557 ze zm.), rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 27.2.2009 r. w spra- wie szczegółowych warunków technicznych urządzeń wchodzą- cych w skład środków technicznych w systemie dozoru elektro- nicznego, a także sposobu organizowania tych urządzeń w sys- tem oraz sposobu przekazywania danych wewnątrz tego systemu (Dz.U. Nr 45, poz. 369), rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 5.3.2009 r. w sprawie sposobu, zakresu i trybu sprawowania nadzoru nad wykonywa- niem kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w syste- mie dozoru elektronicznego (Dz.U. Nr 45, poz. 370), rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 4.7.2013 r. w sprawie sposobu archiwizowania oraz sposobu i trybu usuwania danych osobowych i informacji zarejestrowanych w związku z wykonywa- niem kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w syste- mie dozoru elektronicznego (Dz.U. z 2013 r. poz. 893), rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 2.8.2010 r. w sprawie sposobu oraz szczegółowych warunków wykonywania kary pozba- wienia wolności poza zakładem karnym w systemie dozoru elek- tronicznego (Dz.U. Nr 149, poz. 998); 2) przepisy obowiązujące od 1.7.2015 r.: a) Kodeks karny wykonawczy (Rozdział VIIa. System Dozoru Elek- tronicznego), rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 20.6.2015 r. w sprawie sposobu i trybu sprawowania nadzoru nad wykonywaniem dozoru elektronicznego (Dz.U. z 2015 r. poz. 919), b) 20
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Analiza i oceny funkcjonowania systemu dozoru elektronicznego w Polsce w latach 2013-2017
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: